เที่ยว 8 ศาลเจ้า ต้อนรับตรุษจีน

ชื่นชมความงดงามด้านศิลปะ และความศรัทธาของคนไทยเชื้อสายจีน

0
800
ศาลเจ้าเกียนอันเกง
ศาลเจ้าเกียนอันเกง กุฎีจีน (ภาพ/ธนิศร หลักชัย)

การเดินทางของคนจีนในอดีตจากแผ่นดินแม่มาสู่แผ่นดินใหม่ที่เมืองไทย คนจีนส่วนใหญ่ไม่มีอะไรติดตัวมามากนัก อย่างดีก็ “เสื่อผืน หมอนใบ” กับผ้าพันกายไม่กี่ผืน อย่างแย่ก็ได้ฟักเขียวมาลูกเดียวใช้หนุนต่างหมอน เมื่อหิวก็ฝานฟักเขียวออกมาทีละแว่นเอาไว้ใช้ดูดน้ำขณะเดินทางในเรือสำเภา เมื่อดูดกินน้ำแล้วจึงค่อยเอาเนื้อฟักมาผัดน้ำมันกินจนเรือมาถึงเมืองไทย แม้ว่าคนจีนแต่ละคนจะได้ของติดตัวมาไม่เท่ากัน แต่สิ่งหนึ่งที่คนจีนทุกคนนำติดตัวมาจากบ้านเกิดก็คือ ความเชื่อ

ในช่วงเทศกาลตรุษจีนนี้ เป็นโอกาสดีที่จะไปศาลเจ้า ไหว้เทพเจ้าเพื่อความเป็นสิริมงคลกับชีวิต มาดูกันว่า มีศาลเจ้าไหนบ้างที่น่าสนใจ น่าแวะไปชมในช่วงเทศกาลปีใหม่ของคนจีน

ศาลเจ้าโรงเกือก
ศาลเจ้าโรงเกือก ตลาดน้อย

ศาลเจ้าโรงเกือก ตลาดน้อย

ศาลเจ้าโรงเกือกเป็นที่นับถือของคนจีนแคะ หรือจีนฮากก้า  ตัวศาลเจ้าอยู่ในซอยวานิช  2  มีอายุเก่าแก่ถึงร้อยปี แม้ไม่ค่อยมีคนรู้จักมากนัก แต่เป็นศาลเจ้าแห่งเดียวที่สร้างโดยคนจีนแคะ  ในบรรดาคนเชื้อสายจีนที่อพยพมาอยู่ประเทศไทย คนจีนแคะถือเป็นคนกลุ่มเล็กมากเมื่อเทียบกับคนจีนกลุ่มใหญ่อย่างจีนแต้จิ๋ว  ลักษณะเด่นของคนจีนแคะคือมีความเป็นนักคิดนักสู้อยู่ในสายเลือด คนแคะไม่มีที่อยู่เป็นหลักแหล่งแน่นอน ชอบอ่านหนังสือมาก ชนิดว่าเมื่อตายไปแล้วมักกลับมาเข้าฝันลูกหลานเสมอ ๆ ให้เผาหนังสือส่งไปให้อ่าน  คนแคะมีฝีมือในการทำรองเท้า และการเขียนหนังสือ สันนิษฐานว่าในอดีตย่านนี้น่าจะมีชุมชนคนจีนแคะทำรองเท้าอาศัยอยู่รอบ ๆ ศาลเจ้าโรงเกือก  ที่นี่มีเทพเจ้าไฉ่ซิงเอี๊ยะซึ่งเป็นเทพเจ้าแห่งโชคลาภ ช่วงวันตรุษจีนจะมีการตั้งโต๊ะไหว้เทพเจ้าไฉ่ซิงเอี๊ยะ ใครที่ว่างก็เตรียมของไปไหว้ได้ ส่วนใครไม่สะดวกในวันตรุษจีน ก็แวะไปไหว้วันอื่นได้

การเดินทาง

ศาลเจ้าอยู่ในซอยวานิช 2 ย่านตลาดน้อย เดินจากท่าเรือด่วนเจ้าพระยาหมายเลข 6 (กรมเจ้าท่า) ประมาณ 10 นาที

เทพเจ้าโจวซือกง

ศาลเจ้าโจวซือกง ตลาดน้อย

คนจีนแคะเก่งเรื่องหนัง คนจีนฮกเกี้ยนเก่งเรื่องเหล็ก ช่างหนังกับช่างเหล็กนับถือเทพเจ้าคนละองค์ ในขณะที่จีนแคะสร้างศาลเจ้าโรงเกือก จีนฮกเกี้ยนสร้างศาลเจ้าโจวซือกงซึ่งตั้งอยู่ใกล้ ๆ กัน ศาลเจ้าโจวซือกงเก่าแก่มาก อายุประมาณ 200 ปี สร้างในช่วงก่อตั้งกรุงรัตนโกสินทร์ มีเรื่องเล่ากันว่าเศรษฐีชาวจีนฮกเกี้ยนเปิดโรงเผาถ่านอยู่ริมแม่น้ำเจ้าพระยาได้ตั้งศาลเจ้าให้เทพเจ้า (เฉ่งจุ้ยจ้อซูกง) ที่ตนนับถือ ตัวศาลเจ้าสร้างด้วยไม้ตามแบบของสถาปัตยกรรมฮกเกี้ยน ยุคราชวงศ์ชิง มีการตกแต่งหลังคาและผนังด้วยตุ๊กตาปูนปั้นจีน ประดับกระเบื้องตามเทพนิยายจีน มีไม้แกะสลักประดับตามขื่อหลังคา คาน ช่องลมและแท่นบูชาอย่างวิจิตรสวยงาม รูปแกะสลักสำคัญคือองค์เทพเจ้าโจวซือกงสีดำ นำมาจากมณฑลฮกเกี้ยนประเทศจีน (เทพเจ้าโจวซือกงมีองค์สีดำเนื่องจากมีบันทึกว่าท่านมีผิวดำ จมูกโด่ง งองุ้ม ซึ่งอาจสืบเชื้อสายมาจากชาวอินเดียทางภาคใต้ที่เดินทางมาค้าสำเภาที่ท่าเรือเมืองเฉวียนโจว มณฑลฝูเจี้ยน)  โจวซือกงเป็นเทพเจ้าหมอยา คนที่สุขภาพไม่แข็งแรง มักแวะไปกราบไหว้ขอพรที่ศาลเจ้าแห่งนี้

การเดินทาง

ศาลเจ้าโจวซือกงอยู่ในซอยวานิช 2 ย่านตลาดน้อย เดินจากท่าเรือด่วนเจ้าพระยาหมายเลข 6 (กรมเจ้าท่า) ประมาณ 20 นาที  ศาลเจ้าเปิดเวลา 7.00 น. – 17.00 น.

ศาลเจ้าเกียนอันเกง
รูปแกะสลักเจ้าแม่กวนอิม ที่ศาลเจ้าเกียนอันเกง ในชุมชนกุฎีจีน (ภาพ/ธนิศร หลักชัย)

ศาลเจ้าเกียนอันเกง กุฎีจีน

ศาลเจ้าเกียนอันเกงตั้งอยู่ในชุมชนกุฎีจีน ติดกับวัดกัลยาณมิตร ริมฝั่งขวาของเจ้าพระยา ศาลเจ้าเกียนอันเกงมีอายุใกล้เคียงกับกรุงเทพมหานคร เล่ากันว่าชาวจีนฮกเกี้ยนที่ตามเสด็จพระเจ้าตากสินมหาราชเป็นผู้สร้างขึ้น เดิมศาลเจ้าแห่งนี้มีจำนวน 2 ศาลติดกัน คือ ศาลเจ้าโจวซือกง และศาลเจ้ากวนอู ต่อมาศาลเจ้าทรุดโทรมลงไปมาก ในสมัยรัชกาลที่ 3 มีชาวฮกเกี้ยนกลุ่มหนึ่งเข้ามารื้อศาลเจ้าทั้งสองแล้วสร้างใหม่เพียงศาลเดียว ซึ่งก็คือศาลเจ้าปัจจุบัน มีเทพองค์ประธานคือเจ้าแม่กวนอิม ภายในศาลเจ้ามีสิ่งของล้ำค่าที่ได้รับการอนุรักษ์คือไม้แกะสลักที่มีความประณีตงดงามซึ่งแสดงให้เห็นว่าชาวฮกเกี้ยนไม่ได้เก่งแค่เรื่องเหล็กเท่านั้น ภายนอกศาลเจ้ามุงด้วยกระเบื้องโค้งตามแบบจีนแท้ ศาลเจ้าได้รับรางวัลอนุรักษ์ศิลปสถาปัตยกรรมดีเด่น จากสมาคมสถาปนิกสยาม

การเดินทาง

มีเรือโดยสารข้ามแม่น้ำเจ้าพระยา ระหว่างท่าเรือปากคลองตลาด – ท่าเรือวัดกัลยาณมิตร

เทพเจ้ากวนอู คลองสาน

ศาลเจ้ากวนอู คลองสาน

คุณจิตรา ก่อนันทเกียรติ ได้เคยเขียนเอาไว้ว่าศาลเจ้ากวนอูแห่งนี้เป็นศาลเจ้ากวนอูที่เก่าแก่ที่สุดในประเทศไทย อายุกว่า 268 ปี ตั้งอยู่ริมฝั่งแม่น้ำเจ้าพระยาใกล้กับสวนสมเด็จย่า ย่านคลองสาน เล่ากันว่าในเก๋งศาลเจ้ากวนอู มีเจ้าพ่อกวนอูอยู่ด้วยกัน 3 องค์ องค์เล็กสุดเป็นองค์แรกที่เข้ามาในประเทศไทยราวปี พ.ศ. 2279 โดยชาวจีนฮกเกี้ยนได้อัญเชิญจากมณฑลฮกเกี้ยน มาประทับอยู่ในเก๋ง ซึ่งแต่เดิมเป็นเก๋งเล็กๆ ต่อมาในปี พ.ศ.2345 ได้มีผู้อัญเชิญเจ้าพ่อกวนอูองค์กลางมาเพิ่มอีกองค์หนึ่ง พร้อมติดป้ายชื่อเก๋งว่า “กวง ตี่ กู เมียว” และต่อมาในปี พ.ศ.2365 มีเศรษฐีเชื้อสายจีนบูรณะเก๋งแห่งนี้ให้ใหญ่ขึ้น และได้อัญเชิญเจ้าพ่อกวนอูองค์ที่สามมาประทับร่วมกันในเก๋งรวมเป็นสามองค์

การเดินทาง

มีเรือโดยสารข้ามแม่น้ำเจ้าพระยา ระหว่างท่าเรือสี่พระยา – ท่าเรือคลองสาน สามารถเรียกรถตุ๊ก ๆ ให้ไปส่งที่ศาลเจ้าได้

เจ้าแม่กวนอิม มูลนิธิเทียนฟ้า เยาวราช

ศาลเจ้าแม่กวนอิม มูลนิธิเทียนฟ้า เยาวราช

ศาลเจ้าแม่กวนอิม ตั้งอยู่ที่ถนนเยาวราช เดินไปไม่ไกลจากวงเวียนโอเดียน มูลนิธิฯ ตั้งศาลรูปเคารพของเจ้าแม่กวนอิม พระโพธิสัตว์อวโลกิเตศวร ปางประทานพร ประดิษฐานเป็นเทพเจ้าองค์ประธาน ในปี 2501 ได้มีการอัญเชิญรูปแกะสลักองค์เจ้าแม่กวนอิมที่ทำในเมืองจีน ให้มาประดิษฐานอยู่ที่ศาลเจ้าแห่งนี้ องค์เจ้าแม่กวนอิมทำด้วยไม้จันทน์แกะสลัก รูปแบบศิลปะราชวงศ์ถัง แต่เชื่อว่าสร้างเมื่อประมาณ 800-900 ปีที่ผ่านมา เนื่องจากตั้งอยู่ในมูลนิธิเทียนฟ้า ผู้คนนิยมมาขอพรให้ปลอดโรคภัยไข้เจ็บ มีสุขภาพแข็งแรง  มูลนิธิเทียนฟ้า ก่อตั้งขึ้นในปี พ.ศ. 2445  โดยกลุ่มคนจีนโพ้นทะเล จำนวน 5 กลุ่ม คือ แต้จิ๋ว แคะ ฮกเกี้ยน ไหหลำ และกวางตุ้ง เพื่อสงเคราะห์ผู้ป่วยที่ยากไร้ ซึ่งส่วนใหญ่เป็นคนจีนให้ได้รับการรักษาพยาบาล

การเดินทาง

เยาวราชซอย 5

เทียนบูชา ที่ศาลเจ้าแม่ทับทิม พาหุรัด (ภาพ/พูวดล ดวงมี)

ศาลเจ้าแม่ทับทิม พาหุรัด

เจ้าแม่ทับทิมกำเนิดในหมู่เกาะทางตอนใต้ของประเทศจีน เป็นเทพเจ้าที่มีชื่อเรียกต่างกันไปตามภาษาถิ่น จีนไหหลำยกให้เจ้าแม่เป็น “เทพธิดาแห่งท้องทะเล” จีนฮกเกี้ยนเรียกเจ้าแม่ทับทิมว่า “เจ้าแม่สวรรค์” ส่วนชื่อไทย “ทับทิม” เรียกตามเครื่องประดับประจำองค์ที่เป็นพลอยสีแดง คนจีนทุกกลุ่มโดยเฉพาะชาวจีนโพ้นทะเลที่นั่งสำเภาเสี่ยงตายจากพายุและโจรสลัด เมื่อรอดชีวิตมาถึงเมืองไทยจะนับถือเจ้าแม่ทับทิม เทพธิดาแห่งท้องทะเลมาก เชื่อว่าอำนาจพอ ๆ กับพระแม่คงคาของฮินดูและเทพโพไซดอนของกรีกที่ช่วยคุ้มครองผู้เดินทางทางเรือ นั่นเป็นสาเหตุที่เจ้าแม่ทับทิมเป็นเทพที่คนตั้งศาลเคารพมากที่สุด มีตั้งแต่ศาลน้อย ๆ ในตรอกเล็ก ๆ ท้ายตลาด จนถึงศาลเจ้าใหญ่  ๆ อยู่ริมถนน แต่ศาลเจ้าแม่ทับทิมที่คนจีนนิยมไปกราบไหว้มากที่สุดกลับตั้งอยู่ในชุมชนของคนเชื้อสายอินเดีย คือที่พาหุรัด ศาลเจ้าแห่งนี้เคยใช้เป็นที่หลบภัยจากระเบิดในช่วง พ.ศ. 2480 เมื่อครั้งทหารสัมพันธมิตรทิ้งระเบิดที่กรุงเทพฯ เพื่อขับไล่กองทัพญี่ปุ่น

การเดินทาง

หัวมุมถนนจักรเพชรตัดกับถนนตรีเพชร

คนกำลังไหว้พระ ขอพรที่วัดมังกรกมลาวาส (ภาพ/พูวดล ดวงมี)

วัดมังกรกมลาวาส

วัดมังกรกมลาวาสรู้จักกันอีกชื่อว่าวัดเล่งเน่ยยี่ ตัววัดตั้งอยู่ใจกลางชุมชนจีนในเยาวราช วัดนี้ก่อตั้งเมื่อปี พ.ศ. 2414 ใช้เวลาก่อสร้าง 8 ปีกว่าจะแล้วเสร็จ มีลักษณะสถาปัตยกรรมของจีนตอนใต้ตามแบบสกุลช่างแต้จิ๋ว โดยวางแปลนตามวัดหลวง คือ มีวิหารท้าวจตุโลกบาลเป็นวิหารแรก ตรงกลางเป็นพระอุโบสถ ข้างหลังพระอุโบสถเป็นวิหารเทพเจ้า การสร้างใช้ไม้และอิฐ คนที่เดินทางมาไหว้พระขอพรที่วัดมังกรกมลาวาสจะได้ไหว้เทพเจ้าสำคัญ ๆ ครบเกือบทุกองค์ เพราะเป็นวัดใหญ่ เมื่อไหว้พระเรียบร้อยแล้ว ลองเดินออกไปหาของกินอย่าง “บะหมี่จับกัง” เพื่อนึกถึงบรรยากาศสมัยก่อนที่คนจีนมาขายแรงงานเป็นจับกัง รับจ้างแบกหาม ต้องประหยัด อดออม คิดว่าสักวันจะได้เป็นเถ้าแก่ ถ้าดวงดีอาจจะได้เป็นถึงเจ้าสัว ร้านบะหมี่ในตำนานแห่งนี้ให้บะหมี่ปริมาณเยอะมาก แต่ราคากลับไม่แพง เป็นที่นิยมของจับกังเงินน้อย

การเดินทาง

หัวมุมถนนมังกรกับถนนเจริญกรุง

ศาลเจ้าเล่าปุ่นเถ้ากง (หรือศาลเจ้าเลื้ยงเป็ด) เยาวราช

ศาลเจ้าแห่งนี้ตั้งอยู่ไม่ไกลจากวัดเล่งเน่ยยี่ เป็นศาลเจ้าเล็ก ๆ มีองค์เทพหลักประจำศาลคือ “ปุนเถ่ากง”หรือ “แป๊ะกง” ตั้งเคียงกับเจ้าแม่ทับทิม ถึงศาลเจ้าแห่งนี้จะเป็นศาลเจ้าเล็ก ๆ ตั้งอยู่ด้านหลังอาคารตึกแถวโบราณริมถนนเจริญกรุง แต่ถ้าลูกจีนทั้งหลายรู้เรื่องราวของศาลเจ้าจะทำให้นึกถึงคนรุ่นอากง อาม่า ที่ส่วนใหญ่มักอ่านเขียนหนังสือไม่ค่อยคล่องเพราะไม่ได้ไปโรงเรียน จึงพูดได้อย่างเดียวแต่อ่านและเขียนไม่ได้ ศาลเจ้าเล่าปุ่นเถ้ากงรู้จักกันอีกชื่อหนึ่งคือ “ศาลเจ้าเลื้ยงเป็ด” สมัยก่อนย่านนี้เป็นชุมชนชาวจีนประกอบอาชีพปลูกผักและเลี้ยงเป็ดขาย พอเริ่มมีเงินก็สร้างศาลเจ้าบูชา “แป๊ะกง” หรือเจ้าที่  วันหนึ่งให้คนไปทำป้ายชื่อศาลเจ้ามาแขวนที่ทางเข้า คนอาสาไปทำป้ายก็ไม่รู้หนังสือ สื่อสารกันผิดพลาด เพราะในย่านเยาวราชมีศาล“แป๊ะกง” หลายที่ เมื่อบอกคนทำป้ายว่าอยู่ตรอกเลี้ยงเป็ด ก็เลยได้ป้ายชื่อ “ศาลเจ้าเลี้ยงเป็ด” กลับมา ศาลเจ้าเล่าปุ่นเถ้ากงเป็นอีกศาลเจ้าหนึ่งที่คนนิยมมากราบไหว้ตลอดเวลา

การเดินทาง

ถนนเจริญกรุง เยื้อง ๆ กับสมาคมกว๋องสิวแห่งประเทศไทย เยาวราช