หลง (รัก) ป่าเสม็ดพันปี

ตะเข้ หนังหมา กระจูด และบรรยากาศลี้ลับของจังหวัดระยอง

0
1169

ช่วงบ่ายแก่ ๆ วันหนึ่ง กลุ่มนักเดินทาง จำนวน 7-8 คน พากันนำเรือท้องแบนลำเล็กออกจากสวนน้ำข้าง ๆ สำนักงานสวนพฤกษศาสตร์ จังหวัดระยอง เรือลำน้อยค่อย ๆ พาลัดเลาะไปตามช่องทางน้ำแคบ ๆ ตัดผ่านป่ากระจูดและแพหญ้าที่ขึ้นกระจายลอยอยู่เต็มทุ่ง สักพักหนึ่งก็มาถึงเวิ้งน้ำมองดูแปลกตา ไกลออกไปจากเวิ้งน้ำเป็นดงต้นไม้ขนาดใหญ่ขึ้นอยู่กลางน้ำ บางต้นยืนต้นตายขาวโพลน หลายต้นยังมีใบเขียว ๆ ทุกต้นมีกิ่งก้านบิดเบี้ยวยื่นยาวออกมาจากลำต้นเหมือนแขนขา มองดูประหลาด เห็นแล้วนึกถึงต้นไม้ดึกดำบรรพ์ในนิยาย “เดอะลอร์ดออฟเดอะริงส์” ของ เจ. อาร์. อาร์. โทลคีน

นักท่องเที่ยวนั่งเรือเที่ยวป่าชุ่มน้ำ (ภาพ/พูวดล ดวงมี)

“เรามาเจอความลับของระยองเข้าแล้ว” เพื่อนที่นั่งอยู่ข้าง ๆ พูดขึ้นลอย ๆ น้ำเสียงบอกว่ารู้สึกประหลาดใจ

“ความลับ หรือ ความลึกลับ” ผมแกล้งย้อนถามเบา ๆ  ใจรู้สึกกังวลกับท้องน้ำ จดจ่อที่แคมเรือ เฝ้าดูว่ามีดวงตาคู่ไหนลอยตามเรือมาหรือเปล่า “พูดตรง ๆ นะผมเสียว  ไม่รู้ว่า “ไอ้เข้” จะโผล่มาคาบเราไปให้ลูกมันกินตอนไหน”

สิ่งที่ผมกลัวอาจจะสูญพันธุ์ไปเมื่อ 100  ปีที่แล้ว แต่ความกลัวอยู่กับผมจนตาย

ผมไม่ได้พูดเล่น ถ้าคุณเห็นบึงขนาดใหญ่ น้ำลึก สีเข้มมองไม่เห็นพื้น มีป่ากกและดงพืชน้ำกว้างสุดตา บางช่วงมีดงไม้ใหญ่รูปร่างประหลาดขึ้นกลางน้ำเป็นระยะ คุณนึกถึงอยู่อย่างเดียว คือ จระเข้

นักท่องเที่ยวนั่งเรือท่องแบนชม “ป่าเสม็ดพันปี” ในบริเวณสวนพฤกษศาสตร์ จังหวัดระยอง (ภาพ/พูวดล ดวงมี)

จากคำบอกเล่าของคนขับเรือ สมัยก่อนชาวบ้านแถบนี้เรียกบริเวณนี้ว่า “หนองจำรุง” ก่อนจะเปลี่ยนชื่อเป็น “บึงสำนักใหญ่” มีพื้นที่กว่า 3,800 ไร่ มีลักษณะเป็นบึงน้ำจืดธรรมชาติ คล้ายแอ่งกระทะที่รองรับน้ำในบริเวณนี้ บึงขนาดใหญ่นี้มีเกาะอยู่กลางน้ำ รอบ ๆ บึงมีต้นไม้แปลก ๆ ของป่าชุ่มน้ำ พื้นที่ทั้งหมดเกือบ 4 พันไร่อยู่ภายใต้การดูแลของสวนพฤกษศาสตร์ จังหวัดระยอง

“ที่นี่ไม่มีจระเข้หรอกครับ พวกสัตว์ที่พบเห็นบ่อย ๆ จะเป็นนกน้ำ พวกนกปากห่าง นกกระเต็น นกกาน้ำ แล้วก็ปลา” คุณสมเกียรติที่เป็นทั้งไกด์และคนขับเรือบอกกับพวกเรา “ชาวบ้านแถวนี้รู้จักหนองจำรุงดี สมัยตอนที่ยังไม่ห้ามจับสัตว์ เขาเข้าดักนก จับปลากันเป็นประจำ แต่นักท่องเที่ยวไม่ค่อยรู้จักที่นี่หรอกครับ”

ต้นหม้อข้าวหม้อแกงลิง (ภาพ/พูวดล ดวงมี)

จริงๆ แล้วหนองจำรุง หรือบึงสำนักใหญ่อยู่ใกล้ๆ รีสอร์ทหินสวยน้ำใส และอยู่ไม่ไกลจากหาดแม่พิมพ์ บึงน้ำหรือพื้นที่ชุ่มน้ำขนาดใหญ่แห่งนี้เป็นแหล่งท่องเที่ยวที่น่าสนใจสำหรับผู้ต้องการปลีกตัวจากหาดทราย สายลม มาสัมผัสธรรมชาติป่าชุ่มน้ำอย่างใกล้ชิด ซึ่งระบบนิเวศน์แบบนี้นับวันจะหาดูได้ยากเข้าไปทุกวัน

พื้นที่ชุ่มน้ำ หรือหนองน้ำขนาดใหญ่ เกิดจากการรวมตัวของแพหญ้าที่เกาะสานตัวกันเป็นชั้นหนา ๆ มากกว่า 50-100 เซนติเมตร นึกถึงแผ่นหญ้าหนาประมาณ 2 ช่วงแขน ลอยอยู่เหนือน้ำ แผ่ยาวเหยียดหลายกิโลเมตร  ชาวบ้านแถวระยองเรียกแผ่นหญ้าลอยน้ำว่า “หนังหมา” ภาษาอังกฤษเรียกว่า “Marsh Land”  แผ่นหนังหมาที่มีชื่อเสียงที่สุดในโลกอยู่ที่ประเทศอิรัก พวกเผ่าอาหรับโบราณที่รู้จักกันในชื่อ “มาดาน” (Madan) สร้างบ้านอยู่บนแพหญ้าแล้วเอาต้นกกหรือกระจูดมาสานเป็นเรือ

หนังหมาที่ระยองสวยไปอีกแบบหนึ่ง

บนผืนแพหญ้าหนังหมามีพืชพรรณไม้หายากเติบโตขึ้นมาให้ชมมากมาย ไม่ว่าจะเป็นกล้วยไม้ดินหายากใกล้สูญพันธุ์ในพื้นที่ชุ่มน้ำอย่าง เอื้องอึ่งอ่าง เอื้องสีสนิม  แห้วชะครู  ผักไผ่น้ำ และอีกหลายชนิดที่ไม่รู้จัก ถ้านักท่องเที่ยวอยากมาช่วงที่เอื้องเหล่านี้กำลังออกดอกสวยงาม ต้องโทรถามข้อมูลจากทางสวนฯ ระหว่างวางแผนเที่ยว จังหวัดระยอง

แพป่าหญ้า ในบึงน้ำจืดขนาดใหญ่ ที่จังหวัดระยอง (ภาพ/พูวดล ดวงมี)

เรานั่งเรือกันมาสักพักใหญ่ ๆ ก็ถึงพื้นที่เกาะกลางน้ำซึ่งมีเส้นทางศึกษาธรรมชาติ บนเกาะนี้เราได้พบป่าเสม็ดโบราณ

หลายคนอาจจะไปเที่ยวเกาะเสม็ดมาแล้ว แต่เชื่อเถอะน้อยคนที่จะรู้จักต้นเสม็ด ใน “วิกีพีเดีย” เขียนถึงต้นเสม็ดแค่ 3 บรรทัดเอง “เสม็ดเป็นไม้ยืนต้น สูงได้ถึง 25 เมตร ยอดพุ่มกลม ใบเดี่ยว เรียวเหมือนหอก ดอกสีขาว …” แต่ต้นเสม็ดมีดีกว่านั้น โดยเฉพาะเปลือกที่ห่อลำต้น

เสม็ด “ทำ” เปลือกได้มหัศจรรย์มาก ไม่เหมือนต้นไม้อื่น ๆ เสม็ดจะสร้างแผ่นเยื่อบาง ๆ พันรอบ ๆ ลำต้น เพื่อหุ้มแก่นไม้ ที่เล่ากันว่าแข็งปานหิน

เปลือกเสม็ด (ภาพ/พูวดล ดวงมี)

“พี่ลองเอามือต่อยต้นเสม็ดดูสิ ซัดแรงๆ เลย” คุณสมเกียรติ คนนำทางเริ่มมีความคิดแผลง ๆ  ผมชั่งใจว่าจะต่อยอะไรดี ต้นเสม็ดหรือคนนำทาง

“เหอะน่า มือไม่หักหรอก” คนนำทางยืนยัน

ป๊าบ! ผมซัดแบบไม่ยั้ง ต้นเสม็ดนุ่มเหมือนพันด้วยกระดาษทิชชู่หนา ๆ

เปลือกเสม็ดลอกได้เป็นชั้นๆ สมัยก่อนที่ยังไม่มีกระเบื้องลอนคู่ ชาวบ้านมาลอกเอาเปลือกไปทำเป็นฝาบ้านหรือมุงหลังคา ป่าเสม็ดที่สวนพฤกษศาสตร์ระยองขึ้นชื่อว่าเป็น “ป่าเสม็ดพันปี” ต้นเสม็ดขาวและเสม็ดแดงอายุเก่าแก่ แผ่กิ่งก้านและลำต้นออกไปไกล ปลายกิ่งหงิกงอ บิดตัว ดูแล้วชวนให้นึกถึงป่าดึกดำบรรพ์ เมื่อเดินลึกเข้าไปในป่าเสม็ด อดคิดไม่ได้ว่านี่เป็นดินแดนลี้ลับ เห็นกิ่งก้านที่ยื่นออกมาเหมือนแขนขา ใจก็แอบคิดว่าตอนที่ไม่มีคนเดินอยู่แถวนี้ต้นไม้คงออกมาเดินเล่นกันเหมือนอย่างในนิยาย

ทุกวันนี้สวนพฤกษศาสตร์ จังหวัดระยอง ได้ออกแบบทำเส้นทางศึกษาธรรมชาติบนเกาะ  เดินกันได้สะดวกสบาย สนุกสนานกับธรรมชาติได้ทั้งเด็กทั้งผู้ใหญ่

ต้นเสม็ดขาว (ภาพ/พูวดล ดวงมี)

นอกจากป่าเสม็ดดึกดำบรรพ์แล้ว ยังมีเกาะเล็ก ๆ อีกหลายเกาะ เช่น เกาะกก เกาะชะมวง เกาะแต้วเล็ก เกาะแต้วใหญ่ เกาะไม้หนาม สภาพพื้นที่ภายในเกาะผสมผสานกันระหว่างบึงน้ำจืดและป่าพรุ ซึ่งเป็นระบบนิเวศน์ที่น่าทึ่ง ใครที่สนใจพรรณไม้พื้นบ้านต้องถูกใจกับ พืชสมุนไพร ลานดินโป่ง ทุ่งหญ้าชุ่มน้ำ ไม้หนาม ป่าพรุ

เรานั่งเรือท้องแบนออกจากบึงน้ำ เสม็ดมาร์ชแลนด์ ตอนช่วงพลบค่ำ พระอาทิตย์กำลังจะลับขอบฟ้า ความสวยงามของธรรมชาติทำให้ผมลืมเรื่องจระเข้ไปเกือบสองชั่วโมง จนกระทั่งเรือของเราซึ่งออกมาเป็นลำสุดท้ายไปติดเกยกับอะไรบางอย่างที่อยู่ใต้น้ำ มองลงไปใต้น้ำเห็นเป็นเงาดำ ๆ ยาวประมาณ  2 เมตร ค้ำท้องเรืออยู่

ผมหันไปมองคนนำทาง หรี่ตา เม้มปาก คาดคั้น

“ไอ้เข้หรือเปล่า?”

สวนพฤกษศาสตร์ จังหวัดระยอง

  • ตั้งอยู่ที่อำเภอแกลง จังหวัดระยอง (ใกล้ ๆ อ่าวเจริญ)
  • เปิดให้เข้าชมทุกวัน ตั้งแต่ 08.30-16.00 น.
  • มีบริการเรือ และเจ้าหน้าที่นำชมหากมาเป็นหมู่คณะ สอบถามค่าใช้จ่ายและรายละเอียดอื่นๆ ได้ที่ โทรศัพท์ (038) 638 880-1) และ (038) 638 981
  • การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย สำนักงานระยอง เบอร์โทรศัพท์ (038) 655 420-1 และ (038) 664 585
  • การเที่ยวชมป่าชุ่มน้ำที่สวนสวนพฤกษศาสตร์ จังหวัดระยอง ใช้เวลาประมาณ 1 ถึง 2 ชั่วโมง เวลาช่วงเช้า และเย็นเป็นเวลาที่เหมาะสม เพราะอากาศไม่ร้อนเกินไป แสงแดดอ่อน ๆ ถ่ายรูปสวย
  • เส้นทางศึกษาธรรมชาติ สามารถเดินชมได้ทุกวัย