จันทบุรี – เดินเล่น กินหนม ชมบ้านเก่า

จากต้นซอยไปถึงท้ายซอย จากขนมควยลิงถึงปลาควยถอก ตลาดชุมชนริมน้ำหนองบัวมีของกินแปลก ๆ ให้นักเดินทางได้หยุดคิด เกากระบาลด้วยความสงสัย

0
1413
หนองบัว
ภาพวาดชาวประมง แมว และหญิงชรา สะท้อนให้เห็นชีวิตหลากหลายมิติ แต่เกี่ยวพันกันในชุมชนเก่าริมน้ำบ้านหนองบัว (ภาพ/พูวดล ดวงมี)

ครั้งแรกที่ได้เจอขนมควยลิงที่ชุมชนริมแม่น้ำจันทบูรณ์จังหวัดจันทบุรีก็นึกขำอยู่คนเดียว คนจันท์ทะลึ่งแถมช่างหัวใส ตั้งชื่อขนมธรรมดาให้ฟังดูพิเรนทร์ เอาไว้ดักลูกค้านิสัยทะลึ่งตึงตัง แต่เมื่อได้ซักถามคนพาเที่ยว ได้ความว่าขนมควยลิงเป็นของคู่เมืองจันทบุรีมาหลายชั่วอายุคน ไม่ใช่การ “รีแบรนดิ้ง” เพื่อหวังเข้าไปอยู่ใน “มิชลินไกด์” หรือรอดักลูกค้าทะลึ่งอย่างผมแน่นอน

ขนมควยลิง
คุณยายมะลิ เคลือบแก้ว อายุ 79 ปี หญิงชราท่าทางใจดี คือผู้สืบทอดมรดกและเป็นเจ้าของลิขสิทธิ์ขนมควยลิงอย่างไม่เป็นทางการ (ภาพ/พูวดล ดวงมี)

ด้วยความสงสัยในเรื่องชื่อขนม ผมและเพื่อน ๆ พากันเดินทางมาที่ตลาดชุมชนหนองบัว อำเภอเมือง จังหวัดจันทบุรี ที่เป็นแหล่งกำเนิดของขนมปริศนา ที่นี่เป็นชุมชนเก่าแก่ตั้งอยู่ริมน้ำ นอกจากเราจะได้เจอขนมต้นเรื่องแล้ว ยังได้พบขนมและของกินชื่อแปลก ๆ หลายอย่าง เช่น ขนมตังกวย ขนมติดคอ น้ำเยี่ยววัว ขนมอี๋ ข้าวเหนียวเหลือง ก่อนที่ความสงสัยในชื่อขนมแปลก ๆ ที่ทุกคนได้ยินชื่อแล้วต้องเกากระบาล พวกเรารีบเดินไปที่บ้านคุณยายมะลิ เคลือบแก้ว ผู้สืบทอดมรดกและเป็นเจ้าของลิขสิทธิ์ขนมควยลิงอย่างไม่เป็นทางการ

“ขนมควยลิงได้ชื่อมาอย่างไรจ๊ะยาย” เพื่อนร่วมทางคนหนึ่งถามคำถามที่ทุกคนอยากรู้ เรื่องที่มาของชื่อขนมที่ฟังแล้วคันหู

คุณยายอายุ 79 ปีหันมายิ้ม แสดงอาการเคอะเขิน พูดอะไรออกมาเบา ๆ สองสามคำ แต่จับใจความไม่ได้ ทำให้ป้าตุ่ม ระวีวรรณ เคลือบแก้ว น้องสาวของยายมะลิอายุ 68 ปี ที่นั่งปั้นขนมอยู่ข้าง ๆ ต้องออกโรงเอง เพราะคนแก่ (กว่า) มัวแต่อายเด็ก ๆ ที่กำลังซักถามเรื่องชื่อขนมสุดพิเรนทร์

ขนมควยลิง
ขนมควยลิง ทำจากแป้งข้าวเหนียวดำ ปั้นให้เหมือนไส้กรอกก่อนนำไปต้มให้สุกในน้ำเดือด แล้วคลุกกับมะพร้าวขูดและน้ำตาลทรายผสมงาคั่ว (ภาพ/พูวดล ดวงมี)

“ขนมชนิดนี้ทำกินกันในบ้านมานานมากแล้ว จนกระทั่งทุกวันนี้ ยายมะลิกับป้าเองก็ถือเป็นรุ่นที่ 10 กว่าแล้ว ช่วงแรก ๆ ขนมยังไม่มีชื่อ วันหนึ่งเด็ก ๆ ในบ้านถามว่าขนมนี้ชื่ออะไร คนทำขนมนึกอะไรไม่ออกก็บอกเด็ก ๆ ไปว่า ขนมควยลิง เพราะหน้าตาของขนมมันเหมือนไอ้จู๋ของลิงแสม ที่ชอบมานั่งโชว์จู๋ เวลาลงมาเฝ้าดูชาวบ้านทำขนม ”

– ป้าตุ่ม ระวีวรรณ เคลือบแก้ว หนึ่งในผู้สืบทอดมรดกและเป็นเจ้าของลิขสิทธิ์ขนมควยลิงอย่างไม่เป็นทางการ

จากคำบอกเล่าของสองพี่น้อง ขนมควยลิงทำจากแป้งข้าวเหนียวก่ำ หรือข้าวเหนียวดำ จริง ๆ แล้วแป้งข้าวเหนียวขาวก็สามารถนำมาทำขนมชนิดนี้ได้ แต่มันจะมีหน้าตาคล้าย ๆ ของลิงเผือก ไม่เหมือนลิงแสม ขาใหญ่แห่งบ้านหนองบัว

ยายมะลิหยิบก้อนแป้งเปียกที่ผสมน้ำมาให้ดู ผมได้กลิ่นหอมของแป้งข้าวเหนียวโชยมาที่จมูก ยายมะลิท่าทางใจดีค่อย ๆ เด็ดแป้งออกเป็นก้อนขนาดเท่าลูกชิ้น ก่อนจะปั้นและคลึงด้วยมือให้ก้อนแป้งเปลี่ยนรูปเป็นแท่งเล็ก ๆ ยาว ๆ หน้าตาคล้าย ๆ ไส้กรอกผสมลูกชิ้นรักบี้

“พอปั้นเส็ด เราก่อโยนใส่หม้อต้ม” ยายมะลิอธิบายด้วยสำเนียงเหน่อ ๆ แบบคนภาคตะวันออก ทำให้เรารู้ว่าเมื่อปั้นแป้งเสร็จ ยายมะลิก็นำแป้งไปลวกน้ำร้อนให้แป้งสุก จากนั้นก็นำไปคลุกมะพร้าวทึนทึกที่ขูดเตรียมไว้ในถาด ใครจะใช้ไม้เสียบก็ได้ เพียงเท่านี้ก็ได้ขนมควยลิงแล้ว วิธีการกินคือนำขนมไปคลุกกับน้ำตาลทรายผสมงาคั่ว ทำให้ได้รสชาติหวานและกลิ่นหอม เวลากินจะสนุกกับการออกแรงบดเคี้ยว สู้กับความหนึบของขนม เพียงแค่นี้ก็มีความสุขแล้วสำหรับเด็ก ๆ สมัยก่อนที่ไม่มีขนมมากมายในร้านสะดวกซื้อเหมือนทุกวันนี้

“ผมว่ามันเหมือนขนมต้มครับคุณยาย” ผมนึกถึงขนมที่เก่าแก่ที่สุด เท่าที่มีการจดบันทึกเอาไว้ในประเทศไทย

“หนมต้มมีไส้ แต่ควยลิงม่ายมีไส้ฮิ”  ยายมะลิแย้งว่าขนมต้มมีไส้หวาน ๆ  ส่วนขนมควยลิงไม่มีไส้

ยายแกก็พูดถูก (ฮิ)

หนองบัว
บ้านเก่า 2 ชั้น ทำจากไม้ ทาสีน้ำมันสีแดงเข้มเป็นสัญลักษณ์ของชุมชนเก่าริมน้ำบ้านหนองบัว จังหวัดจันทบุรี (ภาพ/พูวดล ดวงมี)

ชุมชนหนองบัวตั้งมานานกว่า 200 ปี แรก ๆ มีคนจีนไหหลำอพยพเข้ามาตั้งรกรากอยู่ริมบึง ชาวบ้านช่วยกันสร้างศาลเจ้า โรงเจ โรงเส้นก๋วยเตี๋ยว โรงหมู พร้อม ๆ กับทำอาชีพประมง จากชุมชนเล็ก ๆ ริมน้ำ หนองบัวก็ขยายเป็นตลาดขนาดใหญ่ ชาวบ้านเริ่มทำการค้าพลอย ขายอัญมณี ชื่อของบ้านหนองบัวตั้งตามชื่อหนองน้ำใหญ่ ตั้งอยู่บริเวณหลังศาลเจ้า สระน้ำขนาดใหญ่เต็มไปด้วยดอกบัว แม้กาลเวลาผ่านไปนานกว่า 2 ศตวรรษแล้ว วิถีชีวิตของชุมชนหนองบัวยังเข้มข้นไปด้วยเอกลักษณ์ที่ชัดเจนและเรียบง่าย เช่น การตั้งชื่อขนมโดยการเทียบกับสิ่งที่เกิดขึ้นในชีวิตประจำวัน ชุมชนมีความเข้มแข็ง ชาวบ้านสามารถนำเสน่ห์และความสวยงามในอดีตมาผสานกับวิถีการท่องเที่ยวสมัยใหม่ได้อย่างลงตัว ทำให้ชุมชนมีเสน่ห์อย่างเป็นธรรมชาติ ไม่ปรุงแต่งมากจนเกินไปจนทำเสียจริตเดิม

หนองบัว
ชาวบ้านตลาดชุมชนหนองบัวติดภาพเสือคาบดาบไว้บนข้างฝาบ้านตามคติความเชื่อของคนไทยเชื้อสายจีน ชุมชนหนองบัวมีคนจีนไหหลำอพยพเข้ามาตั้งรกรากอยู่ริมบึงนานกว่า 200 ปีแล้ว (ภาพ/พูวดล ดวงมี)

ปัจจุบันตลาดชุมชนหนองบัวได้รับการส่งเสริมให้เป็นหนึ่งใน “เมืองต้องห้ามพลาด” โดยการท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย ที่ได้ช่วยสร้างจุดสนใจ หรือจุดขายให้ตลาดชุมชนหนองบัวเป็น “ชุมชนขนมแปลก” เพื่อชักชวนให้นักท่องเที่ยวแวะเวียนมาที่ชุมชนหนองบัว ในช่วงวันเสาร์อาทิตย์ชุมชนตลาดหนองบัวจะคึกคักมากเป็นพิเศษ ชาวบ้านจะนำอาหารพื้นบ้านหลากหลายชนิด โดยเฉพาะขนมเก่าแก่ที่ทำขึ้นในชุมชนมาวางขายริมทาง รับรองว่าถูกใจนักเดินทาง “สายกิน” แน่นอน

หนองบัว
ลายฉลุบนกระดานไม้สามารถพบเห็นได้ทั่วไปที่ตลาดหนองบัว ชุมชนริมน้ำเก่าแก่ในจังหวัดจันทบุรี (ภาพ/พูวดล ดวงมี)

“เดินเล่น กินหนม ชมบ้านเก่า” คุณรัตนธร เขาหนองบัว ประธานชุมชนบ้านหนองบัวอธิบาย “ทีเด็ด ทีขาด” หรือกิจกรรมสำหรับนักท่องเที่ยวที่เดินทางมาตลาดชุมชนหนองบัว

หนองบัว
ชาวบ้านย่างหอยตลับขายให้นักท่องเที่ยวได้ลิ้มรสชาติอาหารทะเลกับน้ำจิ้มรสจัดจ้าน (ภาพ/พูวดล ดวงมี)

พวกเราเดินถ่ายรูปบ้านเก่า ทักทาย หยอกเย้า ปะทะคารมกับชาวบ้านหนองบัวอยู่ประมาณ 1 ชั่วโมง ก่อนที่จะเดินเลียบคลองมาเจอร้านอาหาร “ครัวบัวขาว” ร้านนี้ปลูกเป็นเพิงเล็ก ๆ เจ้าของร้านอาหารนำเครื่องจักสาน ไม้กวาดของบ้านหนองบัวที่ขึ้นชื่อว่าดีที่สุดในภาคตะวันออก มาประดับตกแต่งร้าน ด้านในสุดเป็นซากไม้ตะเคียนผูกด้วยผ้าสามสี มีร่องรอยการปิดแผ่นทองเปลว ซึ่งน่าจะเป็นฝีมือของ “นักเผชิญโชค” ที่มาขอหวย โดยรวมแล้วร้านครัวบัวขาวดูสวยงาม น่านั่งและขลังแบบบ้าน ๆ แฝงด้วยความภาคภูมิใจและความเชื่อของท้องถิ่น

“พี่พู มาหลังบ้านเร็ว ป้าแกทำกับข้าวแบบบ้าน ๆ มีข้าวเหนียวนึ่งด้วย น่ากินมาก ๆ “ น้องเรนนี่ เพื่อนร่วมทางของผม อุทานด้วยอาการลิงโลด เพราะก่อนหน้านี้เธอบ่นกระปอดกระแปดว่าเบื่ออาหารโรงแรม อยากกินอาหารพื้นบ้านแซ่บ ๆ  เมื่อมาเจอแม่ครัวกำลังทำอาหารพื้นบ้าน เรนนี่จึงดีใจจนแทบเรียกป้าผึ้งว่าแม่

หนองบัว
ป้าผึ้ง แม่ครัวใจดีของร้านครัวบัวขาว ยอมยกสำรับกับข้าวให้คนแปลกหน้า ที่เดินทางมาเยือนตลาดชุมชนหนองบัว (ภาพ/พูวดล ดวงมี)

ผมตามไปถึงก้นครัว เจอป้าผึ้งกำลังทำกับข้าว บนโต๊ะอาหารมีแกงส้มผักรวม และผัดพริกแกงยอดอ่อนสับปะรด ป้าแกบอกให้พวกเราตักข้าวกินได้เลย เพราะว่าร้านอาหารยังไม่เปิด ผมฟังแล้วน้ำตาแทบร่วง ทั้งดีใจและเสียใจ ดีใจที่มีคนเรียกกินข้าวแม้ว่าเราจะเป็นคนแปลกหน้า แต่เสียใจสุด ๆ ที่ร้านอาหารยังไม่เปิด เมื่อรู้ว่าหมดโอกาสได้กินอาหารที่ร้านครัวบัวขาวแน่ ๆ ผมเลยหยิบช้อนมาชิมกับข้าวที่ป้าผึ้งทำไว้กินเอง รสชาติดีมาก

แกงส้มผักรวมหนักเปรี้ยวแต่อร่อย รสชาติน้ำแกงไม่เหมือนแกงส้มแถบภาคกลางที่ปรุงให้เปรี้ยว หวาน เค็ม ผมชอบผัดพริกแกงยอดอ่อนสับปะรด รสชาติเผ็ด ผสมกลิ่นหอมเครื่องเทศ ได้กลิ่นเร่วหอม หัวข่า หัวไพลที่ตำรวมไปในเครื่องแกง

ปลาควยถอก
ปลาปริศนา บางคนเรียกปลาเขือแดง แต่แม่ครัวในจังหวัดจันทบุรีชอบเรียกว่าปลาควยถอก เพราะว่ามีลักษณะเหมือนอวัยวะเพศชาย (ภาพ/พูวดล ดวงมี)

“ปักหมุดไว้เลยพี่พู คราวหน้าเราจะมากินข้าวที่นี่กัน” น้องเรนนี่พูดด้วยความเสียดาย เธอเจอของอร่อยแต่ร้านกลับยังไม่เปิด  ทำได้แค่หมายตา…ครัวบัวขาว ร้านต้อง…ห้ามพลาด

ผมหยิบรายการอาหารร้านครัวบัวขาวมาดู  พร้อมกับกลืนน้ำลาย

  • “แกงคั่วไข่แมงดา”
  • “ผัดเผ็ดกะลามะพร้าว”
  • “แกงป่าปลาเห็ดโคน”
  • “ไก่ต้มมะละกอ”
  • “ปลากะพงผัดพริกขี้หนู”

จนกระทั่งมาสะดุดตาที่รายการท้าย ๆ   … “ปลาควยถอกแดดเดียว”

เอาแล้วไหมล่ะ ความวัวเพิ่งจะหาย ความควายก็เข้ามาแทรกอีก เพิ่งจะเคลียร์เรื่องขนมควยลิงที่ต้นซอย  พอเดินมาถึงท้ายซอยก็มาเจอเรื่องทำให้ต้องเกากระบาลอีกแล้วครับ

สีสันตะวันออก

ข้อมูลเกี่ยวกับ ตลาดชุมชนหนองบัว จันทบุรี

ที่ตั้ง: ห่างจากตัวจังหวัดจันทบุรี ประมาณ 10 กม. ตำบลหนองบัว อำเภอเมือง จังหวัดจันทบุรี

เบอร์โทรศัพท์ติดต่อ: (039) 460 298

Facebook: ชุมชนขนมแปลก ริมคลองหนองบัว