เชียงราย – ลงเขาไปหัดย้อมผ้า

นักย้อมผ้ามือสมัครเล่นผ่านขั้นตอน มัด-ย้อม-ล้าง ด้วยความทุลักทุเล สุดท้ายพวกเราได้เสื้อมัดย้อมเป็นของตัวเอง หลังจากผ่านความระทึก ทุก ๆ ครั้งที่มีคนแก้มัด คลี่เสื้อออกมาโชว์ลายผ้าย้อม เราจะได้ยินเสียงโห่ฮา สนุกสนาน คนย้อมเองก็งงไปประมาณ 30 วินาที ไม่รู้ว่าตัวเองมาถึงจุดนี้ได้อย่างไร

0
243
ภูชี้ดาว
เวียงแก่น – พระอาทิตย์ส่งแสงประกายเหนือทะเลหมอกที่ภูชี้ดาว แหล่งท่องเที่ยวแห่งใหม่ในจังหวัดเชียงราย (ภาพ/พูวดล ดวงมี)

การดูพระอาทิตย์ขึ้นและดูทะเลหมอกยามเช้าเป็นกิจกรรมที่ท้าทายคนนอนตื่นสายมาก การดูพระอาทิตย์ขึ้นต้องตื่นก่อนพระอาทิตย์ คำพูดของชาวบ้านที่ยอดดอยผาตั้งยังดังก้องอยู่ในหู ตอนผมคลานออกจากที่นอนเวลาตี 3 ครึ่ง

“ทะเลหมอกที่ภูชี้ดาวสวยมากครับ พี่ต้องตื่นแต่เช้า เอาแบบเช้าสุด ๆ ให้ไปสว่างบนยอดภูเลย” ชายวัย 30 ต้น ๆ และน่าจะเป็นคนเชียงราย ชักชวนให้ไปสัมผัสความงามของภูชี้ดาว

จริง ๆ แล้วพื้นที่ของจังหวัดเชียงรายด้านอำเภอเวียงแก่น ซึ่งติดกับแขวงบ่อแก้วของประเทศลาว มีจุดดูทะเลหมอกยามเช้า และดูพระอาทิตย์ตกหลายจุด ผาตั้ง ภูชี้ฟ้า ภูชี้ดาว และภูชี้เดือน แหล่งท่องเที่ยวทางธรรมชาติตั้งอยู่บนดอยสูง หุบด้านล่างคือแม่น้ำโขง ช่วงเวลาเช้ามืดจะเกิดทะเลหมอกลอยอยู่ในหุบเขา สำหรับนักท่องเที่ยวที่ชอบดูพระอาทิตย์ค่อย ๆ ส่องประกายสีเหลืองทองเหนือทะเลหมอกสีขาว อำเภอเวียงแก่นไม่ทำให้พวกเขาผิดหวังแน่นอน

ภูชี้ดาว
เวียงแก่น – นักท่องเที่ยวจดจ่อกับการถ่ายรูปทะเลหมอกบนภูชี้ดาว แหล่งดูพระอาทิตย์ขึ้นและทะเลหมอก ตั้งอยู่บนสันปันน้ำ ตามตะเข็บชายแดนไทย-ลาว (ภาพ/พูวดล ดวงมี)

“ภูชี้ดาวเป็นชื่อที่ตั้งขึ้นภายหลัง สมัยก่อนชาวเขาจะเรียกดอยลูกนี้ว่าเขาหัวโล้น” ชาวม้งในหมู่บ้านร่มฟ้าสยาม เล่าให้ผมฟังระหว่างยืนรอพระอาทิตย์ขึ้นบนสันเขาภูชี้ดาว  “ถ้าใครอยู่บนยอดภูในคืนพระจันทร์เต็มดวงสามารถมองเห็นดาวที่ลอยอยู่บนท้องฟ้าใกล้เหมือนแค่เอื้อม เราเลยเรียกว่าภูชี้ดาว”

ภูชี้ดาวอยู่บนสันปันน้ำบนเทือกเขาสูง ทอดตัวยาวโค้งเหมือนเกือกม้า โอบกอดอำเภอเวียงแก่นเอาไว้ เมื่อเราเดินไต่ทางชันขึ้นไปถึงสันเขาจะเจอเสาแบ่งเขตประเทศไทย-ลาว สันปันน้ำด้านตะวันตกคือแผ่นดินไทย น้ำที่ไหลไปด้านตะวันออกจะลงไปในหุบเขาของแผ่นดินลาว ก่อนจะไหลลงไปสู่แม่น้ำโขง

เมื่อ 5 ปีก่อนหน้านี้ไม่ค่อยมีใครรู้จักภูชี้ดาว จนกระทั่งนักร้องมือบอนคนหนึ่งได้สลักข้อความภาษาอังกฤษไว้บนหลักปันเขตแดน พร้อมลงชื่อด้วยความมั่นใจ เมื่อพฤติกรรมของนักร้องมือบอนกลายเป็นข่าว นักท่องเที่ยวก็เริ่มให้ความสนใจ เดินทางมาเที่ยวภูชี้ดาว

ภูชี้ดาว
เวียงแก่น – ดอกไม้ป่า ชูช่อดอกโต้ลมหนาว อวดความสวยงามแก่นักท่องเที่ยวที่เดินขึ้นยอดภูชี้ดาว (ภาพ/พูวดล ดวงมี)

เมื่อฟ้าเริ่มสาง พระอาทิตย์เริ่มปรากฏตัวให้เห็นทางด้านฝั่งลาว มองเห็นเป็นจุดแดง ๆ เล็ก ๆ เหมือนไข่แดง เรายืนลุ้นกันว่าจะมีโอกาสได้เห็นทะเลหมอกสวยๆ ลอยอยู่ในหุบเขาไหม เท่าที่เห็นตอนนี้สันเขาปันน้ำ จุดที่สูงที่สุดในระแวกนี้ ปกคลุมไปด้วยสายหมอกบาง ๆ จะพูดว่าเรายืนอยู่ในทะเลหมอกก็ได้ เมื่ออากาศเริ่มอุ่นขึ้นเล็กน้อยหมอกในที่สูงก็เริ่มสลายตัวเป็นไอน้ำ เหลือปกคลุมแต่ในหุบเขาที่อุณภูมิยังต่ำพอที่ทำให้หยดน้ำยังสามารถเกาะตัวได้ คราวนี้เราเริ่มเห็นสายหมอกลัดเลาะ ไหลไปตามหุบเขา ถ้าเราถ่ายภาพทะเลหมอกด้วยภาพต่อเนื่องแบบไทม์แล็ปส์  (time lapse) จะมองเห็นสายหมอกไหลเหมือนสายน้ำไปตามหุบเขา น่าเสียดายที่เช้าวันนี้พระอาทิตย์ขี้อาย เราเลยไม่ได้เห็นลำแสงสีทอง สาดส่องเหนือทะเลหมอก แต่การได้ดูทะเลหมอกเต็มหุบเขาและสัมผัสกับลมหนาวบนยอดสันปันน้ำเป็นประสบการณ์คุ้มค่ากับการตื่นนอนตอนตี 3 ครึ่ง สวยงามสมกับคำร่ำลือ


สถาปนิกออกแบบทางเดินเข้าหอให้เป็นอุโมงค์ยาว ลอดใต้ภูเขา ผนัง 2 ข้างประดับรูปประติมากรรมนูนสูง คนหน้าตาบิดเบี้ยว ทุกข์ทรมาน ผลจากการเสพฝิ่น ผมไม่เคยดูดฝิ่น ไม่รู้ว่าอาการ “อยากยาฝิ่น” ทำให้เห็นโลกมันบิด ๆ เบี้ยว ๆ หน้าตาเหยเกเหมือนรูปประติมากรรมไหม ผมเคยดูดแต่กัญชา เวลาเมาสุด ๆ จะรู้สึกหลอน เหมือนร่างกายถูกดูดลงไปในท่อยาว ๆ “down to the rabbit hole” คล้าย ๆ กับเวลาอลิซกำลังตกลงไปในโพรงกระต่าย ที่เขียนไว้ในหนังสือ “Alice in the Wonderland” ผมไม่รู้ว่าคนออกแบบอุโมงค์ชอบดูดกัญชา หรือว่าเป็นแฟน “Alice in the Wonderland” เขาออกแบบทางเข้าหอฝิ่นได้มืดและหลอนมาก

<< เที่ยวเชียงราย วันที่สอง – ดำดิ่งลงในโพรงกระต่าย […]


พวกเราเดินลงเขามาเป็นกลุ่มสุดท้าย แม้ว่าวันนี้จะเป็นวันอาทิตย์ ภูชี้ดาวในช่วงต้นฤดูหนาวคนยังขึ้นมาเที่ยวไม่มาก เราเดินลงเขามาแบบถ้อยทีถ้อยอาศัยกัน ไม่มีนักท่องเที่ยวนิสัยห้าว ๆ ส่งเสียงเอะอะสร้างความรำคาญ

ทางหลวงชนบทหมายเลข 1093 ยังเป็นเส้นทางหลักของเราในการเดินทางลงจากดอยในวันสุดท้าย ระยะทางเพียงแค่ 70 กิโลเมตร จากหมู่บ้านร่มฟ้าสยามของชาวม้งถึงอำเภอภูซางเป็นเส้นทางลาดยาง แคบและคดเคี้ยว เราทำได้ดีที่สุดคือค่อย ๆ ลัดเลาะไปตามแนวตะเข็บชายแดนไทย-ลาวก่อนจะแล่นผ่าเข้าใจกลางของอุทยานแห่งชาติภูซาง โดยใช้เวลาเดินทางถึง 2 ชั่วโมง

ภูซาง อำเภอเล็ก ๆ ของจังหวัดพะเยายังเป็นดินแดนลี้ลับสำหรับผม นึกไม่ออกว่าผมรู้จักใครที่ภูซางบ้าง ผมเคยไปบ้านคุณลดาวัลลิ์ วงศ์ศรีวงศ์ ที่เชียงคำ บ้านลดาวัลลิ์เป็นบ้านไทลื้อทำจากไม้แบบโบราณ หลังไม่ใหญ่มาก ผมรู้จักนักเรียนรุ่นพี่มาจากอำเภอจุนและดอกคำใต้ เคยนั่งเรือไปไหว้พระกลางน้ำที่กว้านพะเยา แต่ภูซางไม่ต่างอะไรกับเมืองลับแล วันนี้คงได้เห็นอะไรดี ๆ ได้ทำอะไรสนุก ๆ

มัด ย้อม ล้าง

ความสนุกของการหัดทำผ้ามัดย้อม คือเราไม่ต้องกังวลเรื่องผลงาน ไม่ต้องกลัวว่าผ้าที่ย้อมจะออกมาไม่สวย ไม่ว่าลายผ้าและสีที่ย้อมจะออกมาอย่างไร งานศิลปะชิ้นนี้มักเรียกเสียงฮา พร้อม ๆ กับเสียงถากถางจากเพื่อน ๆ ที่รอลุ้นได้เสมอ

ฮอมผญา
ภูซาง – สวนสุขภาพฮอมผญา เสิร์ฟอาหารสุขภาพปรุงจากผักปลอดสารพิษปลูกในสวน พร้อมกับสอนการมัดย้อมผ้าด้วยสีจากธรรมชาติ (ภาพ/พูวดล ดวงมี)

สวนสุขภาพฮอมผญา ตั้งอยู่บนพื้นที่ 50 ไร่ในอำเภอภูซาง จังหวัดพะเยา ที่นี่อดีต ปัจจุบันและอนาคตได้มาเจอกันในหมู่บ้านเล็ก ๆ ที่คนรุ่นใหม่หันมาสำรวจต้นทุนทางวัฒนธรรมในหมู่บ้าน นำมรดกทางปัญญามาต่อยอด เพิ่มศักยภาพให้การท่องเที่ยวชุมชน โดยศึกษาวิถีชีวิตเดิม ๆ ของชาวล้านนา เจ้าของสวนปลูกผักปลอดสารพิษ เพื่อนำมาปรุงอาหารล้านนา รสชาติเบา ๆ เสริมสุขภาพ แต่ไม่ลืมแต่งจานให้สวย น่ากิน นอกจากนี้ยังสอนการย้อมผ้าด้วยสีธรรมชาติ พวกเขาใช้ช่องทางโซเชียลมีเดียสำหรับโฆษณาประชาสัมพันธ์กิจกรรมของกลุ่ม ในแต่ละวันมีนักเดินทางแวะเวียนมากินข้าว และหัดย้อมผ้าที่ฮอมพญาตลอดเวลา

ชื่อ “ฮอมผญา” มาจากคำในภาษาเมือง หรือคำล้านนา 2 คำ คือ “ฮอม” ซึ่งแปล “รวมกัน” ส่วน “ผญา” หมายถึง “ผู้มีความรู้” ฮอมผญาหมายถึงการรวบรวมองค์ความรู้และภูมิปัญญาล้านนา ด้านการเกษตร อาหารการกิน การรักษาสุขภาพ ตามนิยามของสวนสุขภาพ หรือ Health Farm อาหารที่นำมาปรุงล้วนเก็บมาจากสวนที่ปลูกเอง หรือคัดสรรจากสวนของชาวบ้านที่ปลูกโดยไม่ใช้สารเคมี

ภูซาง
ภูซาง – ฮอมผญาหมายถึงการรวบรวมองค์ความรู้และภูมิปัญญาล้านนา ด้านการเกษตร อาหารการกิน การรักษาสุขภาพ ตามนิยามของสวนสุขภาพ (ภาพ/พูวดล ดวงมี)

พวกเรามาถึง “ฮอมพญา” ในตอนเที่ยง กลุ่มเรือนล้านนาขนาดเล็กหลาย ๆ หลังตั้งประชิดกัน ด้านหน้าเป็นร้านขายกาแฟและเครื่องดื่ม ด้านข้างมีตูบหรือเพิงเล็ก ๆ ให้แขกกลุ่มเล็ก ๆ ได้นั่งคุยกัน รอบ ๆ ร้านมีป้ายคำเมือง “มะดาย” “อู้กั๋นเต้าแจ้ง” “สะเติน” ให้นักท่องเที่ยวที่ไม่คุ้นเคยกับคำล้านนาได้ลองเดาความหมาย เจ้าของร้านแขวนผ้ามัดย้อมผืนสวย ๆ กับราวไม้ บางทีก็วางผ้าคู่กับของใช้ล้านนาเก่า ๆ  ทำให้ฮอมผญาเป็นร้านสวย น่านั่ง

เราสั่งอาหารกันหลายจานเพราะลงมาจากผาตั้งด้วยความหิว

น้ำพริกถั่วลิสงทอด ทอดมันหัวปลี ไข่เจียว กบทอดกระเทียม แกงผักเชียงดาใส่ปลาย่าง ยำผักกูด ทยอยเสิร์ฟไม่ขาด กินกับข้าวสุกหุงใหม่ สีสวย กลิ่นหอม อาหารรสชาติอ่อนมาก ปรุงเพื่อเอาใจนักท่องเที่ยวสายสุขภาพ  เพื่อน ๆ “สายแซ่บ” หลายคนส่ายหัว เพราะลิ้นไม่คุ้นกับอาหารรสชาติจืด พากันการสาดพริกน้ำปลาลงไปจานข้าว บำเรอลิ้นแต่ทำร้ายไต

ภูซาง
ภูซาง – น้ำพริกถั่ว รสชาติหวานอ่อน ๆ เคี้ยวเสียงดังกรุบ ๆ อยู่ในปาก กินกับผักต้ม อาหารมื้อเที่ยงที่ร้านอาหารฮอมผญา (ภาพ/พูวดล ดวงมี)

โรงย้อมผ้าของฮอมพญาอยู่ไม่ไกลจากโรงครัว เพิงไม้ขนาดเล็กตั้งอยู่ริมห้วยธรรมชาติ ถังต้มเปลือกไม้และโอ่งบรรจุครามหลายลูกวางเรียงรายอยู่ใต้เพิง ชายหนุ่มอายุประมาณ 20 ปีกว่า ๆ บอกให้เราเลือกเสื้อยืดสีขาวคนละตัว ก่อนจะอธิบายวิธีการย้อมผ้าด้วยวัสดุจากธรรมชาติ

“ ใบมะกอกน้ำให้สีเหลือง แต่ถ้านำไปล้างน้ำสนิมหรือน้ำปูนแดง สีเหลืองจะเปลี่ยนเป็นสีน้ำตาล สีเทา หรือสีดำ ส่วนอันนี้เป็นเปลือกต้นกางให้สีม่วง มะขามเปียกใช้ในการหมักคราม ปูนแดง น้ำด่าง แก่นฝางให้สีแดง ชมพู หรือม่วง”

– วิชัย กันทรัตน์ อธิบายด้วยภาษาไทย สำเนียงล้านนา 

ความสนุกอีกอย่างหนึ่งของการทดลองทำผ้ามัดย้อมคือ ใช้จินตนาการผสมกับความมั่วในช่วงการผูกลายผ้า สมมุติว่าเราต้องการ 2 สี ทูโทน ต้องแบ่งย้อม 2 ส่วน ด้วยการมัดด้วยเชือกและคลุมด้วยถุงพลาสติก ก่อนจะมัดถุงให้แน่นด้วยเชือกอีกครั้งเพื่อกันสี จากนั้นก็นำส่วนที่เปลือยไปย้อมสีแรก เช่น ครั้งนี้ผมต้องการให้ด้านบนเป็นสีครามด้านล่างเป็นสีดำ สามารถแบ่งครึ่งแล้วย้อมคนละครั้ง เมื่อได้สีดำจากใบมะกอกน้ำ ก็นำสีขาวไปย้อมครามได้เลย ง่าย ๆ …แต่ผมเพิ่มความยุ่งยากให้นิดหนึ่งด้วยการมัดผ้าให้เฉียงสะพายแล่ง เพื่อจะได้แขนข้างหนึ่งสีครามสลับกับสีดำอีกข้างหนึ่ง ความจริงมันก็ไม่ยากแค่ผูกให้แน่นเท่านั้นเอง แต่ด้วยความที่เป็นคนใจร้อน ผมผูกเชือกมัดปากถุงไม่ดี พอนำไปต้มกับน้ำร้อน สีน้ำตาลจากใบมะกอกน้ำค่อย ๆ ซึมเข้าไปติดผ้าขาวที่กันเอาไว้ ทำให้งานเข้า

ภูซาง
ภูซาง – ใบมะกอกน้ำ เปลือกต้นกาง มะขามเปียก คราม ปูนแดง แก่นไม้จากต้นฝาง ชุดย้อมสีธรรมชาติที่สวนสุขภาพฮอมผญา (ภาพ/พูวดล ดวงมี)

“แม่งถุงแตกว่ะพี่ปลา” ผมบ่นให้เพื่อนรุ่นพี่ฟังด้วยความกังวลนิด ๆ  ระหว่างที่กำลังล้างผ้าด้วยน้ำสนิม ทำให้เพื่อน ๆ ที่กำลังมัดลายหัวเราะกันครื้นเครง ด้วยความขำ

“ถุงแตกก็ท้องสิว่ะพู” พี่ปลาถือโอกาสอำทันที เพิ่มความฮา เรียกเสียงหัวเราะดังได้อีก

นักย้อมผ้าสมัครเล่นผ่านขั้นตอน มัด-ย้อม-ล้าง ด้วยความทุลักทุเล สุดท้ายพวกเราได้เสื้อมัดย้อมเป็นของตัวเอง หลังจากผ่านความระทึก ทุก ๆ ครั้งที่มีคนแก้มัด คลี่เสื้อออกมาโชว์ลายผ้าย้อม เราจะได้ยินเสียงโห่ฮา สนุกสนาน คนย้อมเองก็งงไปประมาณ 30 วินาที ไม่รู้ว่าตัวเองมาถึงจุดนี้ได้อย่างไร

ทริปย้อนรอยสามเหลี่ยมทองคำของเราจบลงง่าย ๆ ที่สนามบินเชียงราย มีบางที่เราอยากไปแต่พลาดเพราะเวลาไม่พอ ด้วยเวลาเพียง 3 วัน 2 คืน เริ่มจากเที่ยวบินเที่ยวแรกในเช้าวันศุกร์ วนมาถึงเที่ยวบินเที่ยวค่ำของเย็นวันอาทิตย์ เราได้เดินทางเป็นวงกลม ลัดเลาะไปตามแม่น้ำโขง รวมระยะทางเกือบ 500 กิโลเมตร ได้เห็นการเปลี่ยนแปลง ได้สัมผัสประสบการณ์ใหม่ ๆ ลิ้มรสถั่วลิสงคั่วที่แม่ค้าชาวไทใหญ่นำมาจากเมืองเชียงตุง ได้กินอาหารปรุงโดยชาวอะข่าและจีนพลัดถิ่น พูดคุยกับชาวเขาเผ่าม้งที่ทำทางให้นักท่องเที่ยวได้เดินบนสันปันน้ำ สนุกกับกิจกรรมมือดำ ร่วมย้อมผ้าครามกับคนเมืองที่ภูซาง เราได้มีโอกาสยืนอยู่บนแผ่นดินไทยมองดูพระอาทิตย์ตกลับทิวเขาในแผ่นดินเมียนมาร์ ชั่ว 2 ค่ำคืนเราได้เห็นพระอาทิตย์ดวงเดิมขึ้นที่ฝั่งแผ่นดินลาว เราจบทริปย้อนรอยสามเหลี่ยมทองคำค่อนข้างสมบูรณ์


เดินทางย้อนรอยสามเหลี่ยมทองคำ

เชียงราย วันแรก – ย้อนรอยสามเหลี่ยมทองคำ
เชียงราย วันที่สอง – ดำดิ่งลงในโพรงกระต่าย

กิน

มื้อเช้า ดาวล้อมเดือนรีสอร์ท ผาตั้ง อำเภอเวียงแก่น จังหวัดเชียงราย
มื้อเที่ยง ร้านฮอมผญา อำเภอภูซาง จังหวัดพะเยา

เที่ยว

ทริปนี้เราเดินทางด้วยรถตู้ จำนวน 2 คัน เพราะมีเพื่อนร่วมทางจำนวนมาก จริง ๆ แล้วการขับรถเที่ยวเองเป็นทางเลือกหนึ่งสำหรับนักท่องเที่ยวที่ต้องการความสะดวกสบายในการเดินทาง บริษัทรถเช่า อาทิ Avis (www.avisthailand.com) และ Hertz (www.hertz.co.th) มีรถให้นักท่องเที่ยวเช่าขับเอง สามารถจองรถได้ทางเว็บไซต์และรับรถได้ที่สนามบินเชียงราย อย่าลืมว่าในวันที่ไปรับรถต้องนำใบขับขี่ที่ยังไม่หมดอายุของคนขับรถไปแสดงด้วยไม่อย่างนั้นจะรับรถไม่ได้ ในการขับรถเที่ยวต่างจังหวัดที่ไม่คุ้นเคย เมื่อน้ำมันลดลงเหลือครึ่งถัง ให้คนขับมองหาปั๊มน้ำมันเพื่อเติมน้ำมันให้เต็มก่อนออกเดินทางสู่จุดหมาย