เขาเล่าว่า – ตานขัว

ตานขัวเกี่ยวข้องกับความเป็นความตายของคนล้านนา พิธีกรรมส่วนตัว จัดขึ้นจำเพาะในหมู่ญาติสนิท ที่บริเวณร่องน้ำสาธารณะขนาดเล็ก เพื่อยื่นคำขาด หรือปลดปล่อยความทุกข์ทรมานของจิตใจและร่างกายจากอาการเจ็บป่วยจากโรคเรื้อรัง

0
1508
ตานขัว
พิธีตานขัวของชาวล้านนา ญาติจัดถวายสะพาน เพื่อให้คนป่วยเรื้อรังหายจากโรคร้ายหรือสิ้นใจไปอย่างสงบ (ภาพ/พูวดล ดวงมี)

เราเจอกระทงรูปทรงสี่เหลี่ยม ทำจากกาบกล้วย แขวนอยู่กับลำไม้ไผ่เหนือคูน้ำ ริมทุ่งนาใกล้ๆ วัดร้องแง อำเภอปัว จังหวัดน่าน ด้วยความสงสัยจึงถามช่างไม้ชาวไทลื้อที่กำลังทำงานอยู่ใกล้ๆ

“เปิ้นทำพิธีตานขัวคับ” ช่างไม้ วัยประมาณ 30 ตอบเป็นภาษาล้านนา หรือคำเมือง

ในภาษาล้านนา คำว่า “ตาน” หมายถึง “การให้” คนล้านนาใช้เสียง ต. เต่า แทน ท. ทหาร ส่วน “ขัว” นั้นหมายถึงสะพาน ฟังแล้วพอจับใจความได้ว่า “ให้สะพาน” แต่เราก็ไม่เข้าใจความหมายเท่าไร

ช่างไม้คนเดิมเล่าต่อไปว่า คนที่ใกล้จะตายบางทีที่เขายังต้องนอนเจ็บอยู่เป็นเพราะจิตเขายังหาทางข้ามภพภูมิไปไม่ได้จึงต้องทนทุกข์อยู่ ลูกหลานญาติพี่น้องเลยต้องทำสะพานให้ข้าม ถ้ายังไม่ถึงที่ก็ให้หายป่วย แต่หากถึงที่ตายแล้วก็ให้ข้ามสู่ปรโลก นี่คือเหตุว่าทำไมต้อง “ให้สะพาน” ในพิธีนี้ 

เที่ยวน่าน – ภาพจิตรกรรมฝาผนังวัดร้องแงในชุมชนไทลื้อ วิหารไม้โบราณอายุมากกว่า 250 ปี (ภาพ/พูวดล ดวงมี)

เที่ยวน่าน – ในพิธีตานขัว ญาติของผู้ป่วยก่อกองทรายสูงประมาณ 1 ฟุต ใกล้เสา มีช่อตุงเล็กปักที่กองทราย (ภาพ/พูวดล ดวงมี)

เที่ยวน่าน – ต้นแงคือที่มาของชื่อชุมชนบ้านร้องแง (ภาพ/พูวดล ดวงมี)

“พิธีตานขัวคือการถวายสะพาน มักจะทำให้ผู้ป่วยเรื้อรัง ที่ทุกข์ทรมานเป็นเวลานาน หรือคนที่ป่วยอาการปางตายลูกหลานและญาติ ๆ จะทำสะพานไม้ไผ่ พาดเหนือร่องน้ำ ก่อนนิมนต์พระสงฆ์มาทำพิธีตานขัวญาติจะตั้งจิตอธิษฐานขอให้คนป่วยหายจากโรคภัยภายในสามวันเจ็ดวัน ไม่อย่างนั้นก็ขอให้สิ้นลมหายใจอย่างสงบ” ช่างไม้ เมืองปัว อธิบายให้เราฟัง

พิธีตานขัวจึงเป็นการยื่นคำขาดกับความทุกข์ทรมาน

ถ้าคนป่วยไม่หายจากโรคภัยไข้เจ็บภายในสามวันเจ็ดวัน ก็ขอให้สิ้นใจอย่างสงบภายในสามวันเจ็ดวันเช่นกัน